Anaplasmose

Een Anaplasmose is een voorbeeld van een bacteriële infectie die via teken op dieren en mensen kan worden overgebracht. De boosdoener is de bacterie Anaplasma phagocytophilum. Deze bacterie infecteert witte bloedcellen en kan de lever, de nieren en het centrale zenuwstelsel aantasten. Er zijn ook andere Anaplasma-bacteriën, maar die veroorzaken alleen ziekten bij dieren. Voorkom Anaplasmose als gevolg van een tekenbeet door bij een boswandeling teekwerende kleding te dragen. Hierna leest u meer over onder andere de diagnose en behandeling van Anaplasmose.

 

Wat zijn Anaplasma-bacteriën?

Anaplasma-bacteriën zijn micro-organismen die alleen in de lichaamscellen van dieren of mensen kunnen leven en zich daar ook voortplanten. Deze groep bacteriën lijkt op die van de groepen Rickettsia en Ehrlichia. Ook die bacteriën kunnen door teken worden overgebracht op dieren en mensen.

 

De Anaplasma phagocytophilum is de enige Anaplasma-bacterie die niet alleen dieren, maar ook mensen ziek kan maken. Deze bacterie veroorzaakt de ziekte Humane Granulocytaire Anaplasmose (HGA); deze ziekte is niet overdraagbaar van mens op mens.

 

De bacterie Anaplasma phagocytophilum komt bij één tot twee procent van de Nederlandse teken voor. In Nederland is maar één (beschreven) geval van een patiënt met een infectie door deze bacterie bekend.

 

Wat is een Anaplasmose?

Een Anaplasmose is een ziekte als gevolg van een infectie door een Anaplasma-bacterie. HGA is de enige Anaplasmose die niet alleen bij dieren, maar ook bij mensen voorkomt.

Na een beet van een met Anaplasmose besmette teek nestelt de Anaplasma-bacterie zich in de witte bloedcellen van mens of dier. Via de bloedbaan circuleert de bacterie door het lichaam en bereikt daar diverse organen, zoals het beenmerg, de lymfeklieren, de milt en de lever. In die organen ontstaan dan ontstekingsreacties.

De incubatietijd van een Anaplasmose bedraagt minimaal vijf en maximaal zestig dagen.

 

Welke symptomen heeft een Anaplasmose?

Een Anaplasmose kenmerkt zich door een grieperig gevoel, koorts en soms ook zware hoofdpijn, spierpijn, gewrichtspijn en vermoeidheid. Na enkele dagen verdwijnen deze symptomen meestal vanzelf. Alleen in uitzonderlijke gevallen brengt Anaplasmose een erger ziekteverloop met zich mee, zoals bij patiënten met een ernstig verstoord immuunsysteem.

Bij een iets ernstiger ziekteverloop dan gemiddeld kunnen er functiestoornissen aan de nier en de lever optreden. Ook de bloedstolling en het centrale zenuwstelsel kunnen worden aangetast.

 

Hoe wordt een Anaplasmose gediagnosticeerd?

De eerste symptomen van een Anaplasmose lijken op die van een griep. Om vast te stellen dat er meer aan de hand is dan een onschuldige virusinfectie zoals griep, is het belangrijk om na te gaan of de patiënt is gebeten door een teek. Zo’n beet kan een aanwijzing zijn voor een Anaplasma-infectie, zeker in gebieden waar deze infectie veel voorkomt. Helaas kunnen de meeste mensen zich een beet niet herinneren. De huidreactie van een tekenbeet is bij de meeste mensen mild; daarom wordt zo’n beet vaak niet opgemerkt.

 

Er is altijd gedegen onderzoek nodig om vast te stellen of de klachten door een Anaplasmose of iets anders veroorzaakt worden. Soms is de Anaplasma-bacterie die HGA veroorzaakt (de Anaplasma phagocytophilum) zichtbaar in een bloeduitstrijkje. De diagnose HGA kan dan direct worden gesteld. Wanneer dat met een uitstrijkje niet lukt, zal er meer onderzoek volgen. Zoals onderzoek naar de aanwezigheid van antistoffen tegen HGA.

 

Hoe wordt een Anaplasmose behandeld?

Een Anaplasma is een obligaat intracellulaire bacterie. Dit betekent dat hij zich verschuilt in de cellen van zijn gastheer. Hierdoor kan ons immuunsysteem de bacterie maar moeilijk bereiken en bestrijden. Om dezelfde reden werken ook niet alle antibiotica bij een Anaplasmose.

 

De standaardbehandeling voor zowel Anaplasmose als Ehrlichiose is de toediening van het antibioticum Doxycycline. Deze medicijnen kunnen oraal (in de vorm van een tablet of capsule) worden ingenomen. Patiënten met een Anaplasmose reageren meestal snel op dit antibioticum. Wanneer de patiënt ondanks de inname van Doxycycline na ongeveer drie dagen nog steeds koorts heeft, moet de diagnose Anaplasmose worden heroverwogen.

 

Veel patiënten met Anasplasmose genezen ook zonder behandeling. De klachten beperken zich dan meestal tot ‘grieperigheid’ en verdwijnen binnen enkele dagen.